Japodi

Jedno od najvećih bogatstava Nacionalnog parka Una jesu svakako sojenička naselja kao i drugi predmeti locirani na području sela Ripač u kontakt zoni Parka. Ovo mjesto udaljeno je od grada Bihaća 5 kilometara, te je zbog svoga geostrateškog položaja postalo centar razvoja japodske kulture. Japodi su na ovom prostoru ostvarili različita kulturna dostignuća počevši od intenzivnijeg razvoja figuralike pa do pravljenja sojeničkih naselja koja su postala glavno obilježje Ripča. Takva naselja predstavljaju rijetku pojavu ne samo na prostoru Balkana nego i cijele Evrope, jer je ovaj tip naselja uglavnom karatkterističan za prostor sjeverne Europe.

Teritorija

Japodi su naseljavali veliko područje koje je obuhvatalo širi prostor oko srednjeg toka Une i Nacionalnog parka „Una“ u Bosni, današnju Liku i Gorski Kotar u Hrvatskoj i Belu Krajinu u Sloveniji. Razvoj japodske kulture odvijao se, približno, tokom posljednjih hiljadu godina stare ere.

Privreda

Osnovu privrede predstavljali su stočarstvo i zemljoradnja. Japodi su najviše gajili koze, ovce i svinje, goveda i konje, kao i perad. Prema biljnim ostacima gajeni su: pšenica, raž, ječam, zob, zatim mahunarke: leća, bob i grašak i sakupljano divlje voće: jabuke, kruške, trešnje, drenjak i lješnjak. Repertoar prehrane dopunjavao je lov (naročito srna i jelen, manje divlja svinja i medvjed) i ribolov na Uni.

Naselja i način stanovanja

Većinu japodskih naselja čine gradine koje su pozicionirane na uzvišenim, prirodno zaštićenim brežuljcima. Karakterišu ih snažni kameno-zemljani zaštitni bedemi građeni tehnikom suhozida prilagođeni konfiguraciji terena. Specifičnost kulture stanovanja Japoda predstavljaju i sojenička naselja na rijeci Uni. Sojenice su kuće izgrađene od drveta iznad vode, na hrastovim sohama (pilonima) zabijenim u dno rijeke.

Kultovi i religija

Tragovi duhovnog života Japoda odražavaju se: u kultu mrtvih, kultovima božanstava, kroz simbolični sadržaj nekih objekata materijalne kulture, u tragovima obreda i vjerovanja većinom izraženih kroz figuralno izrađene ili ukrašene objekte. U kultu mrtvih zastupljena su dva istovremena obreda: sahranivanje i spaljivanje, pa se smatra da bi se moglo raditi o dvije komponente: autohtonoj (sahranjivanje) i o utjecaju ili prilivu stanovništva s prostora kulture polja s urnama (spaljivanje).

Društveno uređenje

Već od perioda formiranja, japodska zajednica pokazuje dosta visok stupanj društvene organizacije. Izgradnja zaštitnih bedema, raspored nastambi i komunikacija unutar ograničenog prostora naselja zahtijevali su učešće brojnog stanovništva i određeno planiranje, odnosno izvjesne oblike upravljanja, naročito u većim gradinama i sojeničkim naseljima kod kojih se može pretpostaviti neka vrsta protourbanog uređenja.

Kultura Japoda

Razvoj japodske kulture sadržavao je figuralno oblikovanje kako u primijenjenom, tako i u monumentalnom obliku. Likovno oblikovani ili ukrašeni predmeti se mogu rasporediti prema materijalu (pečena glina, bronza i rijetko srebro, jantar i staklo, kamen) i tehnikama (urezivanje, apliciranje, modelovanje, livenje, iskucavanje), kao i prema vrsti figura koje su prikazane: predstave predmeta, životinjske i ljudske figure. Objekti od gline i kamena karakteristični su za dolinu Une, dok ih na drugim japodskim prostorima za sada nema.

Figuralne predstave, uz neke više manje čisto geometrijske simbole, predstavljaju gotovo jedini izvor za poznavanje složenog svijeta religijskih ideja i vjerovanja Japoda.